چاپ کردن این صفحه
زهره مختاری   علم و پیشرفت  13 خرداد 1405  25

    کیسۀ جادویی به کمک عشایر آمد

عشایر همیشه «انسان‌های همراه با طبیعت» بوده‌اند. حالا برای اولین‌بار، فنّاوری هم همراه با آنها کوچ می‌کند. کیسه‌های جادویی انرژی نه فقط چادرها را روشن کرده، بلکه حس استقلال، امنیت و امید را به دل کوچ‌نشینان برگردانده است.

 

به گزارش پایگاه خبری شهر اصیل و به نقل از خبرگزاری فارس از شهرضا تصور کنید در دل کوه‌های زاگرس یا ریگ‌زارهای کرمان چادر سیاه عشیره‌ای را می‌بینید که دیگر نه با فانوس نفتی یا شعله آتش، که با نوری آرام و سفید از درون می‌درخشد. صدای موتور برق نیست، بوی نفت یا دود هم به مشام نمی‌رسد. فقط سکوت صحرا و روشناییِ پاکی که از دل یک صفحه باریک به نام «پنل خورشیدی» بیرون می‌آید.این تصویر، واقعیت امروز هزاران خانواده عشایری در ایران است. مردمانی که قرن‌هاست با کوچندگی زیستن را معنا کرده‌اند، حالا با فناوری‌ای آشنا شده‌اند که هم‌پای اسب و بارکش‌هایشان کوچ می‌کند.پنل‌های خورشیدی، یکی از راه‌های مفیدی است که برق پاک در اختیار قرار می‌دهد. اهمیت این فناوری را نه فقط بخاطر نداشتن آلودگی بلکه بخاطر تولید برق ارزان در محل‌هایی که دسترسی به برق ندارند را می‌توان دید. عشایر ایران، با جمعیتی بالغ بر ۲۵۲ هزار خانوار، همواره سه دشمن اصلی داشته‌اند: سرمای کوهستان، مسیرهای بی‌نهایت دور و تاریکی شب‌هایی که هیچ سیم برقی به آنها نمی‌رسد.قبلاً، یک خانواده عشایری برای روشنایی شب مجبور بود نفت‌کم‌یاب را کیلومترها با خود حمل کند، یا با دود آتش، چادر را سیاه کند و ریه کودکانش را پر از سرفه. بچه‌ها زیر نور فانوس نفتی درس می‌خواندند و چشم‌های پیرزن‌ها برای بافتن گلیم، باز هم به مهتاب چشم می‌دوخت. اما از حدود ۵ سال پیش، آرام آرام مهمان تازه‌ای به این چادرهای سیاه پا گذاشته است.

کیسه‌ای پر از نور؛ نوآوری به رنگ آفتاب

اینجا خبری از پنل‌های سنگین روی پشت بام نیست. مهندسان ایرانی، فناوری «کیسه انرژی» (Energy Bag) را ساختند: یک نیروگاه خورشیدی جمع‌وجور که در یک کوله یا کیسه جای می‌گیرد. این کیسه جادویی از چهار بخش ساده تشکیل شده: یک صفحه خورشیدی تاشو، یک باتری که انرژی روز را برای شب ذخیره می‌کند، یک شارژر چندمنظوره برای گوشی و لپ‌تاپ، و یک چراغ قابل حمل.کوچ که می‌رسد، زن عشایر این کیسه را جلوی چادر روی زمین پهن می‌کند. آفتاب که می‌زند، کیسه بیدار می‌شود و تمام روز نور خورشید را در دل خود انبار می‌کند. غروب که بچه‌ها از چرای گوسفندان برمی‌گردند، چادر غرق نور می‌شود.مجید نادری، دره‌شوری، رئیس اداره امور عشایر شهرضا در گفت‌وگو با خبرنگار فارس در شهرضا می‌گوید: بی‌تردید توزیع پنل‌های خورشیدی میان عشایر، رفاه و تامین روشنایی مناسب و جلوگیری از تخریب مراتع را به همراه دارد.وی اعتقاد دارد که ورود پنل‌های خورشیدی برای تولید انرژی برق به سیاه چادرهای عشایری، كم كم به یك نیاز جدی برای حفظ و احیای زندگی كوچ‌نشینی تبدیل می‌شود.به گفته نادری، طی ده سال اخیر تعداد 260 دستگاه پکیج خورشیدی به عشایر شهرضا و دهاقان تحویل شده یعنی حدود سی درصد از عشایر دو شهرستان از این نعمت برخوردار شدند.رئیس اداره امور عشایر شهرضا با اشاره به قابل حمل این پنل‌های خورشیدی می‌افزاید: عشایر واجد شرایط تنها با پرداخت ۱۰ درصد مبلغ کل دستگاه‌ها را دریافت خواهند کرد، همچنین قدرت هر یک از این سامانه‌های خورشیدی ۱۰۰ وات است که به کمک آن حداقل 5 لامپ چادر عشایر روشن خواهد شد.

حکایت یک تغییر؛ از دود تا دیتا

وی تصریح می‌کند که این اداره در راستای حفاظت از منابع طبیعی و محیط‌زیست و بهره‌برداری از انرژی پاک، هر ساله تعدادی از این بسته‌ها را در اختیار عشایر قرار می‌دهد.نادری می‌گوید: تلاش می‌کنیم این خدمات به عشایر دو سر کوچ که در ییلاق و قشلاق دسترسی به برق ندارند تحویل شود و انتظار می‌رود جهت دسترسی تمام عشایر به این نعمت اعتبارات بیشتری در نظر گرفته شود.رئیس اداره امور عشایر شهرضا آثار زیست‌محیطی اجرای استفاده از پنل‌های خورشیدی را بسیار ارزشمند دانست و ابراز امیدواری کرد: با گسترش استفاده از انرژی‌های نو، شاهد کاهش آثار مخرب استفاده از سوخت‌های فسیلی باشیم.وی وزن کم، قابل‌حمل بودن و نصب آسان را از مهم‌ترین مزایای این پنل‌ها عنوان کرد و افزود: این مزیت به مصرف‌کننده کمک می‌کند تا بدون نیاز به متخصص، به‌راحتی خود بتواند این سیستم خورشیدی را نصب و از آن استفاده کند.نادری پیشنهاد داد که سیستم قوی‌تر پکیج خورشیدی به‌منظور راه‌اندازی تلویزیون و یخچال و سیستم‌های سرمایش و گرمایش برای بهره‌مندی و ایجاد سطح رفاه عشایر با آورده خودشان در اختیار آنها قرار گیرد تا در حدی نیازهای اولیه آنها تأمین شود.دیگر خبر از سوختن نفتی و دود نیست: چادرها تمیزتر شده و بیماری‌های تنفسی کاهش‌یافته است. موبایل و لپ‌تاپ روشن می‌مانند: حالا عشایر می‌توانند محصولاتشان را آنلاین بفروشند، وضع آب‌وهوا را چک کنند و با پزشک از راه دور مشورت بگیرند. بچه‌ها زیر نور واقعی درس می‌خوانند: معدل تحصیلی دانش‌آموزان عشایر در مناطقی که صاحب پنل شده‌اند تا ۳۰ درصد بهبودیافته است.

دیگر هیچ چادر عشایری در تاریکی نمی‌ماند

اقتصاد خانوار رونق گرفته: پولی که قبلاً صرف خرید نفت و باتری ماشین می‌شد، حالا خرج خرید پشم و خوراک دام می‌شود.سازمان امور عشایر ایران به همراه وزارت نیرو، تصمیم گرفت این کیسه‌های نور را به دست هر خانواده عشایری برساند. دولت ۹۰ درصد هزینه را می‌دهد و عشایر تنها ۱۰ درصد را پرداخت می‌کنند. تا امروز ۲۸ هزار سامانه خورشیدی توزیع شده و برنامه این است که ظرف سه سال، دیگر هیچ چادر عشایری در تاریکی نماند.عشایر همیشه «انسان‌های همراه با طبیعت» بوده‌اند. حالا برای اولین‌بار،فنّاوری هم همراه با آنها کوچ می‌کند. کیسه‌های انرژی نه فقط چادرها را روشن کرده، بلکه حس استقلال، امنیت و امید را به دل کوچ‌نشینان برگردانده است.به قول یک پیرمرد عشایری: «قبلاً تاریکی شب بدترین دشمن ما بود. حالا آفتاب را توی کیسه‌مان داریم و هر شب، چادر ما مثل یک کویر کوچکِ پرستاره می‌درخشد.» این یعنی انرژی پاک، نه فقط برق، بلکه زندگی را با خود به دل کوچ برده است.