هوای پاک یکی از پنج رکن اساسی حیات انسان در کنار آب، غذا، گرما و نور است؛ عنصری حیاتی که هر فرد روزانه نزدیک به ۲۲ هزار بار آن را تنفس میکند و برای ادامه زندگی به حدود ۱۵ کیلوگرم از آن نیاز دارد.
با این حال، همین عنصر بنیادین امروز در معرض تهدید جدی ناشی از فعالیتهای انسانی قرار گرفته است.
بخش عمده آلودگی هوا از مصرف و تولید انرژی سرچشمه میگیرد.
سوختن سوختهای فسیلی، گازها و ترکیبات شیمیایی متعددی را وارد جو میکند که نه تنها به تشدید تغییرات اقلیمی کمک میکنند، بلکه خود عامل اصلی افزایش شتابگرفتهی گرمایش جهانی هستند.
گازهایی مانند دیاکسیدکربن و متان با ایجاد عدم تعادل در بیلان انرژی زمین، متوسط دمای کرهزمین را افزایش میدهند؛ روندی که بنا بر پیشبینیهای هیئت بینالمللی تغییرات آبوهوایی (IPCC)، تا سال ۲۱۰۰ میتواند افزایش دمایی بین ۲ تا ۵ درجه سانتیگراد را رقم بزند.
در این میان، تصفیهخانههای فاضلاب شهری—به عنوان زیرساختهایی حیاتی که وظیفه حذف BOD، COD، کربن آلی، مواد مغذی و میکروارگانیسمهای پاتوژن را بر عهده دارند—نیز سهم قابل توجهی در انتشار گازهای گلخانهای، بهویژه متان، دیاکسیدکربن و اکسید نیتروژن دارند.
ماهیت فرآیندهای هوازی و بیهوازی تصفیه فاضلاب و همچنین مراحل مختلف مدیریت و تثبیت لجن، باعث انتشار مستقیم این گازها در محل میشود.
طرح فاضلاب تهران از مرحله جمعآوری و تصفیه تا بهرهبرداری از فرآوردههای جانبی، بهطور مستقیم و غیرمستقیم از انتشار حجم قابل توجهی از گازهای گلخانهای جلوگیری میکند.
یکی از مهمترین دستاوردهای این طرح، استفاده از بیوگاز حاصل از فرآیند تصفیه فاضلاب است.
به جای رهاسازی این گازها در جو – که میتوانند بهعنوان گازهای گلخانهای قوی عمل کنند – در تصفیهخانههای فاضلاب تهران جمعآوری و به انرژی تبدیل میشوند.
بر مبنای این رویکرد، تاکنون بیش از ۱۶۷ میلیون کیلوواتساعت انرژی الکتریکی از بیوگاز تولید شده است؛ رقمی که به معنای صرفهجویی حدود ۴۸ میلیون مترمکعب گاز طبیعی یا ۴۲ میلیون لیتر گازوئیل است.
این جایگزینی سوختهای فسیلی، در کنار جلوگیری از انتشار مستقیم بیوگاز، در مجموع منجر به کاهش حدود ۷۵۰ هزار تن گازهای گلخانهای معادل دیاکسیدکربن شده است؛ اثری که از نظر زیستمحیطی معادل حذف بیش از ۳۷۵ هزار خودروی بنزینی از چرخه تردد شهری به مدت یک سال یا کاشت حدود ۳۴ میلیون اصله درخت برآورد میشود.
این ارقام نشان میدهد که طرح فاضلاب تهران فقط یک پروژه زیرساختی نیست، بلکه یک اقدام راهبردی برای حفاظت از هوای شهر و کاهش ردپای کربنی پایتخت است.
توسعه شبکه جمعآوری، تکمیل و ارتقای تصفیهخانهها و افزایش بهرهبرداری از بیوگاز، میتواند در سالهای آینده سهم قابل توجهتری در بهبود کیفیت هوا و تحقق تعهدات زیستمحیطی کشور داشته باشد.
روز جهانی هوای پاک فرصتی است برای آنکه بار دیگر به این واقعیت مهم توجه کنیم که مدیریت صحیح فاضلاب، بهعنوان یکی از حلقههای اثرگذار در چرخه آب و محیط زیست، نقشی تعیینکننده در کاهش انتشار گازهای گلخانهای دارد.
درک و پایش مسیرهای انتشار این گازها و توسعه فناوریهای کمکربن در تصفیهخانهها، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی برای حفاظت از سلامت شهروندان و آینده زمین است.
امروز، بیش از هر زمان دیگری، نیازمند همگرایی سیاستگذاری، توسعه فناوری، مشارکت شهروندی و بهبود مدیریت انرژی هستیم تا بتوانیم شهری با هوایی سالمتر و آیندهای پایدارتر برای نسلهای بعد بسازیم.