به گزارش پایگاه خبری شهر اصیل و به نقل از پایگاه خبری توانیر، توسعه شتابان هوش مصنوعی در جهان در حال تغییر معادلات صنعت برق است؛ بهگونهای که رشد مراکز داده و گسترش تولید تراشههای پیشرفته، تقاضای برق را در برخی اقتصادهای صنعتی با جهشی کمسابقه مواجه کرده است.
کرهجنوبی یکی از نمونههای مهم این تحول است. بر اساس اظهارات وزیر اقلیم، انرژی و محیطزیست این کشور، توسعه هوش مصنوعی، کارخانههای جدید تولید تراشه و مراکز داده مرتبط با AI میتواند بین ۲۵ تا ۳۰ گیگاوات به تقاضای برق کرهجنوبی اضافه کند؛ رقمی که از نظر مقیاس، معادل ظرفیت تولید حدود ۲۰ نیروگاه هستهای است.
سامسونگ و SK Hynix؛ بار سنگین صنعت تراشه بر شبکه
بخش مهمی از این تقاضای جدید از توسعه صنعت نیمهرسانا ناشی میشود. در حال افزایش ظرفیت تولید تراشههای پیشرفته است؛ صنعتی که به دلیل فعالیت مداوم تجهیزات فوقدقیق، سیستمهای سرمایش، اتاقهای تمیز و فرآیندهای پیچیده تولید، نیازمند تأمین برق گسترده و مستمر است.
از سوی دیگر، نیز در حال توسعه ظرفیت تولید حافظههای پیشرفته مورد استفاده در زیرساختهای هوش مصنوعی است.
همزمان با رشد سرمایهگذاری در زنجیره ارزش AI، تقاضا برای ایجاد دیتاسنترهای بزرگ نیز در کرهجنوبی افزایش یافته است؛ مراکزی که برخلاف بسیاری از مصارف سنتی برق، به تأمین انرژی پایدار و باکیفیت در تمام ساعات شبانهروز نیاز دارند.
چرا ۳۰ گیگاوات یک عدد عادی نیست؟
اهمیت این رقم فقط در میزان انرژی مصرفی سالانه خلاصه نمیشود؛ بلکه ماهیت بار جدید نیز برای شبکه اهمیت ویژهای دارد.
دیتاسنترهای هوش مصنوعی و کارخانههای پیشرفته نیمهرسانا، بارهای بسیار بزرگی ایجاد میکنند که:
- به برق پایدار و باکیفیت نیاز دارند؛
- تحمل بسیار پایینی در برابر قطعی برق دارند؛
- نیازمند ظرفیت مناسب شبکه انتقال هستند؛
- در بسیاری از موارد به تأمین برق ۲۴ ساعته نیاز دارند؛
- و میتوانند الگوی بار مناطق صنعتی و شهری را به شکل محسوسی تغییر دهند.
از این رودپاسخ به چنین رشدی صرفاً با ساخت نیروگاه جدید امکانپذیر نیست. دولتها باید همزمان ظرفیت تولید، انتقال، توزیع، ذخیرهسازی، پایداری شبکه و مدیریت تقاضا را توسعه دهند و برای قیمت و امنیت تأمین برق نیز برنامه داشته باشند.
بازگشت انرژی هستهای به معادله توسعه اقتصادی کره
رشد تقاضای ناشی از AI بار دیگر انرژی هستهای را در کانون سیاستگذاری انرژی کرهجنوبی قرار داده است.
این کشور در حال تدوین نقشه راه انرژی خود تا سال ۲۰۴۰ است و افزایش ظرفیت هستهای یکی از موضوعات مهم این سیاستگذاری به شمار میرود. در حال حاضر ۲۶ راکتور هستهای حدود یکسوم برق کرهجنوبی را تولید میکنند و انرژیهای تجدیدپذیر نیز سهمی حدود ۱۱ درصدی در تولید برق این کشور دارند.
به این ترتیب، انرژی هستهای دیگر صرفاً در چارچوب مباحث زیستمحیطی یا کاهش انتشار کربن بررسی نمیشود؛ بلکه با گسترش AI، به موضوعی مرتبط با امنیت انرژی، استمرار تولید صنعتی و رقابت اقتصادی تبدیل شده است.
کرهجنوبی همچنین در تلاش است وابستگی خود به زغالسنگ را کاهش دهد و طبق برنامه، بخش عمده ظرفیت زغالسنگ تا سال ۲۰۴۰ کنار گذاشته شود؛ هرچند بخشی از این ظرفیت ممکن است بهعنوان ذخیره برای مواقع ضروری حفظ شود.
تراشه بدون برق؛ معادلهای که سئول نمیتواند نادیده بگیرد
برای کرهجنوبی، مسئله ابعاد راهبردیتری دارد. صنعت نیمهرسانا یکی از پایههای اصلی صادرات و اقتصاد این کشور است و شرکتهایی مانند سامسونگ و SK Hynix از بازیگران اصلی بازار جهانی تراشههای مورد استفاده در زیرساختهای هوش مصنوعی محسوب میشوند.
بنابراین اگر شبکه برق نتواند پاسخگوی توسعه ظرفیت تولید تراشه و دیتاسنترها باشد، بخشی از مزیت رقابتی کره در اقتصاد دیجیتال نیز تحت تأثیر قرار خواهد گرفت.
در واقع، برق در حال تبدیل شدن از یک زیرساخت عمومی به زیرساخت رقابت صنعتی و ژئواقتصادی است.
از هستهای تا LNG و تجدیدپذیرها؛ سبدی برای پاسخ به بار جدید
کرهجنوبی برای پاسخ به رشد تقاضا، مجموعهای از راهکارها را دنبال میکند؛ از توسعه ظرفیت هستهای برای تأمین برق پایدار و شبانهروزی گرفته تا استفاده از LNG برای انعطافپذیری بیشتر شبکه و پوشش پیک.
افزایش ظرفیت تجدیدپذیرها، توسعه شبکه انتقال برای اتصال
مراکز تولید برق به قطبهای صنعتی و دیتاسنترها و همچنین مدیریت هوشمند تقاضا نیز در این میان اهمیت ویژهای دارد.
این رویکرد نشان میدهد که پاسخ به بارهای جدید ناشی از هوش مصنوعی، یک پروژه صرفاً نیروگاهی نیست؛ بلکه نیازمند بازطراحی همزمان زنجیره تولید تا مصرف برق است.
تجربهای که فراتر از کرهجنوبی است
تحولات کرهجنوبی بخشی از روندی جهانی است. در آمریکا نیز رشد تقاضای دیتاسنترهای هوش مصنوعی، شرکتهای انرژی را به سمت افزایش ظرفیت تولید برق پایدار سوق داده است.
برای نمونه، در حال پیگیری احیای نیروگاه هستهای Duane Arnold و بازگرداندن آن به مدار است؛ اقدامی که نشان میدهد ظرفیتهای هستهای موجود یا تعطیلشده نیز در مواجهه با موج جدید تقاضای برق ناشی از AI بار دیگر مورد توجه قرار گرفتهاند.
این روند را میتوان در یک زنجیره ساده خلاصه کرد:
هوش مصنوعی ← دیتاسنتر ← رشد شدید بار برق ← نیاز به برق پایدار ← توسعه تولید ← توسعه شبکه انتقال ← ذخیرهسازی و انعطافپذیری ← مدیریت هوشمند شبکه
پیام راهبردی برای صنعت برق ایران
تجربه کرهجنوبی یک پیام روشن برای صنعت برق ایران دارد: توسعه هوش مصنوعی بدون برنامهریزی همزمان برای برق، شبکه و زیرساخت انرژی امکانپذیر نیست.
اگر ایران در سالهای آینده به دنبال توسعه جدی هوش مصنوعی، دیتاسنترها، خدمات ابری و صنایع پیشرفته باشد، صدور مجوز برای ایجاد مراکز داده بزرگ باید همزمان با ارزیابی ظرفیت شبکه و منابع تأمین برق انجام شود.
در چنین شرایطی، دستکم پنج پرسش باید پیش از توسعه بارهای بزرگ پاسخ داده شود:
۱. برق مورد نیاز این بار از چه منبعی تأمین خواهد شد؟
۲. ظرفیت شبکه انتقال و فوقتوزیع منطقه برای پذیرش این بار چقدر است؟
۳. بار مراکز داده و زیرساختهای AI چه اثری بر پیک شبکه خواهد داشت؟
۴. برق ۲۴ ساعته، پایدار و باکیفیت این مراکز چگونه تضمین میشود؟
۵. هزینه توسعه نیروگاه، شبکه و زیرساختهای مورد نیاز را چه بخش یا نهادی پرداخت خواهد کرد؟
بر همین اساس، مرکز داده نباید صرفاً یک مصرفکننده بزرگ برق تلقی شود؛ بلکه باید بهعنوان یک «بار راهبردی» در برنامهریزی بلندمدت صنعت برق و توسعه شبکه دیده شود.
تجربه کرهجنوبی نشان میدهد که در عصر هوش مصنوعی، کشورهایی که زودتر برای برق مورد نیاز اقتصاد دیجیتال برنامهریزی کنند، نهتنها از امنیت انرژی بالاتری برخوردار خواهند بود، بلکه شانس بیشتری برای جذب سرمایهگذاری در دیتاسنترها، صنایع تراشه و فناوریهای پیشرفته خواهند داشت.
